- Avangart bir ‘sanat işçisi’: Teoman Madra arşivinden Ayvalık’a bakmak - 21 Eylül 2026
- Kuzey Ege’de deniz alarm veriyor - 6 Eylül 2026
- Benim, senin değil hepimizin; Türkiye’nin kamusal alan problemi - 1 Eylül 2026
Medya sanatının Türkiye’deki öncü ve yenilikçi isimlerinden Teoman Madra’nın 1960-1980 yılları arasında Ayvalık’taki üretimlerinden seçilen fotoğraflar Ayvalık’ta sergileniyor. Madra’nın objektifine yansıyan Ayvalık, henüz doğal yaşamın tahrip edilmediği, zeytinliklerin yapılaşmaya açılmadığı, tarımsal üretimin devam ettiği bir kentin yaşamını yansıtıyor.
”Yepyeni Bir San’at İşçisi”. 23 Mart 1966 tarihli Yeni Asır gazetesi Teoman Madra’yı böyle tanımlamıştı. Türkiye’de dijital sanatın öncü ismi Teoman Madra, 1960’lı yıllardan bu yana deneysel ve öncü çizgisiyle bilinen bir sanatçı. Henüz dijital fotoğraf makinaları yokken, ışık oyunları ve müziği kullanarak hazırladığı sergilerle, video ve multimedya temelli eserleriyle, ses yerleştirmeleri ve yeni teknolojilerle oluşturduğu görsel enstalasyonlarla zamanının ötesinde işler üreten Madra’nın 1960’lar ve 1970’lerde caz müziği ve ışık oyunları eşliğinde düzenlediği sergiler, gazetelerde ”Bir Türk ressamı yeni bir tür yarattı” başlıklarının atılmasına neden olacak ölçüde ses getirmişti.
2025 yılında aramızdan ayrılan medya sanatının bu avangart işçisi, şimdilerde uzun yıllarını geçirdiği Ayvalık’ta adına düzenlenen Teoman Madra Arşivinden (1960–1980) Ayvalık sergisiyle anılıyor. Orhan Peker Sanat Galerisi’nde 30 Eylül’e dek sürecek sergide Teoman Madra’nın 1960-1980 yılları arasındaki üretimlerinden seçilmiş eserler, eşi, çağdaş sanat küratörü Beral Madra ve çocukları, tasarımcı-girişimci Tulya Madra ile akademisyen Yahya Madra’nın hazırladığı kurguyla izleyici ile buluşuyor.
Sanatçının Ayvalık’ın yakın tarihine, zeytincilik kültürüne, doğasına ve sosyal yaşamına ışık tutan nadide fotoğraflar ve belgeleri bir araya getiren sergi, kentin eski dokusunu hatırlamak ve bugünkü dönüşümünü kavramak için eşsiz bir fırsat sunuyor.
Ülkenin yakın geçmişine Ayvalık merceğinden bakış
Türkiye’nin toplumsal tarihinde önemli bir zaman dilimini, 1960-1980 dönemini kapsayan sergide, ülkeye Ayvalık merceğinden bakıyoruz ancak biliyoruz ki kayda geçirilen bu yıllar Türkiye’deki yoğun siyasi ve toplumsal çalkantılara paralel olarak sanat dünyasında da tam bir patlama dönemiyle kesişiyor. Anadolu Rock ve protest müziğin doğduğu, sinemada toplumsal gerçekliğin örneklerinin izlendiği, edebiyatta İkinci Yeni akımının öne çıktığı, devrimci ve politik tiyatronun doğduğu yıllar… Teoman Madra’nın fotoğrafları ülkenin en hareketli yıllarına Ayvalık gibi benzersiz bir coğrafyanın merceğinden bakarken, yereldeki devinimleri yansıtıyor. Zeytin hasadı yapan köylülerden, sabun imalathanelerindeki işçilere, zeytinyağı fabrikalarını, eski kiliselerini kucaklayan ikonik mimarisinden kentin günlük yaşam dinamiklerine pek çok kesiti ve hikayeyi bu sergide bulmak mümkün. Yine o yılların Ayvalık’ında Aliye Berger, Fatma Girik, Uğur Mumcu, Orhan Peker, Aziz Nesin gibi sanat ve düşün insanlarının Madra tarafından çekilmiş doğal portreleri serginin sürprizlerinden.
Teoman Madra, kökleri Midilli’nin Plomari köyüne uzanan Madra ailesinin bir ferdi. Babası Sezai Ömer Madra 1917’de Midilli’den İstanbul’a geliyor; ardından 1920’de Ayvalık’a yerleşerek burada bir zeytinyağı fabrikası kuruyor. Sezai Ömer Madra, Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın dostlarından biri. Öyle ki, Mustafa Kemal 1919’da Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak için Anadolu’ya geçerken annesinin geçimini Sezai Ömer Bey’e emanet ediyor.
Ayvalık’ın mimari dokusunu koruyan isim
Teoman Madra ABD’de ziraat mühendisliği okuduğu yıllarda sanatla ve caz müziğiyle ilgileniyor. Türkiye’ye dönüşünde bir süre Devlet Planlama Teşkilatı’nda çalışıyor. Madra Zeytinyağları’nı kuran babasının ve ardından ağabeyinin vefatı üzerine 1966 yılında Ayvalık’ta aileye ait zeytinyağı işletmesinin başına geçiyor. Bir yandan sanat çalışmalarını sürdürürken bir yandan da ilçenin ekonomik ve sosyal hayatının aktif bir parçası olan Teoman Madra’nın belki en önemli misyonu Ayvalık’ın tarihi ve kültürel dokusunun korunmasındaki katkısı. Mimar Cemil Gerçek ve Teoman Madra, 70’li yıllarda ilçede artan kontrolsüz inşaat faaliyetlerine karşı koruma kurulunu Ayvalık’a davet ederek kentin tarihi bölgesinin sit alanı ilan edilmesine ve korunmasına öncülük ediyor. Bu iki isim Ayvalık’ta göreni hayran bırakan benzersiz mimari dokunun bugüne dek gelebilmesini sağlıyor.
Eşi Teoman Madra ile 1966’dan 1980’lerin başına dek Ayvalık’ta yaşayan küratör Beral Madra, biraz da bu belleği hatırlatmak istediklerini belirtiyor ve ”Teoman’ın ışık oyunlarıyla oluşturduğu deneysel çalışmalar çok fazla ancak biz burada onun Ayvalık fotoğraflarını seçerek kentin hafızasını öne çıkarmak istedik” diyor. Ardından şöyle devam ediyor: “Zira sergide bahsedilen yıllar çoktan geride kaldı, burada fotoğraflarını gördüğünüz pek çok insan artık aramızda değil. Sabun imalathaneleri artık yok. 1973 yılında Ayvalık’ta tarihi binaların teker teker yıkılıp apartmanların dikildiği bir dönem yaşandı. Teoman, koruma kurulunu davet ederek tarihi binaların tescil edilmesini ve Ayvalık’ın bugün gördüğünüz halini almasını sağladı. Bu sayede Ayvalık Kuzey Ege bölgesinde örnek bir kent olabildi”.
Geçtiğimiz yıl kaybettiğimiz Teoman Madra, 2027 yılında İstanbul’da Salt Galata’da adına düzenlenecek kapsamlı bir sergiyle aramızda olmayı sürdürecek. Çağının ötesinde yaşamış ve üretmiş bir sanatçı olan Teoman Madra’nın yaşamını, ışık oyunlarından bilgisayar ve dijital sanat üretimine uzanan pratiğini bir araya getiren ”Bende Sistem Yok” adlı kitap ise, Madra üzerine sanat dünyasından isimlerle yapılmış söyleşileri de içeren kapsamlı bir çalışma. Meraklısı kitabı https://www.teomanmadra.com/kitap.php linkinden inceleyebilir.
Bir cevap yazın
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.