İzmir’de yanlış planlanan yapay aydınlatmaların enerji tüketimini artırmasının yanı sıra; kuşlar, böcekler ve diğer gececil canlıların doğal yaşamını olumsuz etkilediği ifade edildi. Uzmanlar, ışık kirliliğinin azaltılması için akıllı aydınlatma sistemlerinin geliştirilmesi ve şehirlerde doğru yerde, doğru zamanda ve doğru yoğunlukta ışık düzenlemesinin uygulanması gerektiğini söyledi.
İzmir’de gecelerin daha güvenli ve görünür olması için kullanılan yapay ışıklandırmalar, yanlış planlanması halinde enerji tüketimini artırmasının yanında, doğal yaşamı da olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, ihtiyaçtan fazla, yanlış yönde ve yanlış zamanda kullanılan yapay ışıklandırmaların genellikle geceleri aktif olan canlıların yaşamını olumsuz etkilediğine vurgu yaparak, İzmir’de daha fazla ışıktan ziyade doğru aydınlatma sisteminin uygulanması gerektiğini bildirdi.
Ekosistemlerin doğal işleyişi değişiyor
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Zooloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kerem Çiçek, ışık kirliliğinin gökyüzünün doğal karanlığını ortadan kaldıran bir problem olmasının yanı sıra, ekosistemlerin doğal işleyişini de değiştirebildiğini belirtti.
Çiçek, İzmir’de ihtiyaç duyulandan fazla ve yanlış yönlendirilmiş yapay ışıklandırmaların özellikle gece aktif olan canlılar üzerinde yoğun baskı yarattığının altını çizerek, kuşların doğal yön bulma davranışlarının değişebildiğini ve yüksek binalara çarpma ihtimalini artırabildiğini aktardı.
Besin zincirini olumsuz etkiliyor
Çiçek, ışık kirliliğinin en olumsuz etkilediği hayvanlardan birinin böcekler olduğuna vurgu yaparak; güveler, sinekler ve pek çok gececil böcek türünün yapay ışıklandırmalara yöneldiğini ifade etti. Bu durumun böceklerin beslenme ve üreme faaliyetlerini olumsuz etkilediğini bildiren Prof. Dr. Çiçek, gereksiz enerji harcayan böceklerin, avcılara karşı daha savunmasız hale geldiğini ve bunun besin zincirini olumsuz etkilediğini bildirdi.
Böcek popülasyonundaki azalmanın bu canlıların yanında, böceklerle beslenen kuşlar, yarasalar, amfibiler ve bazı sürüngenleri de olumsuz etkilediğinin altını çizen Çiçek, yapay ışığın yarasaların avlanma alanlarını değiştirebildiğini, amfibilerin gece hareketliliğini bozabildiğini kaydetti.
Prof. Dr. Çiçek, çözümün güvenliği sağlayan fakat doğal hayatı en az seviyede etkileyen bir aydınlatma sisteminin hayata geçirilmesi olduğunu vurguladı. Işığın sadece ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirilmesi gerektiğini dile getiren Çiçek, gökyüzüne ve doğal yaşam alanlarına taşmaması gerektiğini ifade etti. Ayrıca daha düşük renk sıcaklığına sahip ışık kaynaklarının tercih edilmesinin ve zaman ayarlı veya hareket sensörlü sistemlerin yaygınlaştırılmasının oldukça önemli olduğunu söyledi.
Konuya ilişkin olarak bir örnek veren Çiçek, pek çok ülkede ışık kirliliğini düşürmeye ilişkin sistemlerin benimsendiğini ve bu kapsamda, ABD’nin Chicago şehrinde göç dönemlerinde yüksek yapıların dekoratif aydınlatmaların kapatılmasını öngören “Lights Out” programının hayata geçirildiğini ifade etti.
Çevresel ve ekonomik sonuçlar
Öte yandan, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu üyesi Bilgi Alp ise yanlış planlanan şehir aydınlatmalarının çevresel sonuçlarla beraber ekonomik sonuçları da doğurduğunu belirtti. Gereğinden fazla yapılan aydınlatmaların elektrik tüketimini arttırdığına dikkat çeken Alp, gündüz saatlerinde yanmaya devam eden sokak lambalarının genel olarak fotosel arızaları, kontrol sistemlerindeki problemler veya bakım eksikliğinden meydana geldiğini vurguladı.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (EPDK) kamuoyuyla paylaştığı 2025 Yılı Elektrik Enerjisi Sektörü Raporu’nda da benzer bir tablo ortaya çıktı. Söz konusu raporda, 2022-2025 döneminde genel aydınlatma bağlantı noktası sayısı düzenli bir şekilde artmasına rağmen elektrik tüketiminin sınırlı seviyede arttığı kaydedildi.
Bu kapsamda Alp, eski sistemlerin yerine LED armatürlerin yaygınlaştırılmasının, otomatik sayaç okuma sistemleriyle astronomik zaman rölelerinin kullanılmasının, bu durumun temel sebepleri arasında gösterildiğini aktardı. Aynı zamanda, gündüz saatlerinde gereksiz yere yanan lambaların belirlenmesinin ve usulsüz bağlantıların engellenmesinin de enerji verimliliğine katkı sağladığını bildirdi.
| AG Tek Terim Abone Gruplarına – 4 Nisan 2026 | |||
| Abone Grubu | Aktif Enerji Bedeli (kr/kWh) | Dağıtım Bedeli (kr/kWh) | Toplam Fiyat (TL/kWh) |
| Genel Aydınlatma | 389,04 | 237,46 | 6,27 |
| Kamu / Özel Hizm. (30 kWh/gün üstü) | 345,46 | 247,93 | 5,93 |
| Kamu / Özel Hizm. (30 kWh/gün ve altı) | 287,3 | 247,93 | 5,35 |
| Sanayi | 298,52 | 182,95 | 4,81 |
| Tarımsal Faaliyetler | 233,38 | 203,72 | 4,37 |
| Mesken (8 kWh/gün üstü) | 189,58 | 242,49 | 4,32 |
| Mesken (8 kWh/gün ve altı) | 49,4 | 242,49 | 2,92 |
| Şehit Aileleri ve Gaziler | 7,69 | 131,46 | 1,39 |
Alp, bu gibi arızaların düzenli bakım ve uzaktan izleme sistemleriyle önemli oranda engellenebileceğini ifade etti. Ayrıca LED teknolojisi, hareket sensörleri ve zaman kontrollü akıllı aydınlatma sistemlerinin enerji tasarrufunu destekleyebileceğini vurgulayan Alp, yerel yönetimlerin enerji verimli armatürleri yaygınlaştırmasının elektrik tüketimini düşüreceğini ve gereksiz ışık kullanımını engelleyebileceğini ifade etti. Alp, güvenlik için yapılan aydınlatmaların ihtiyaçtan fazla ışık kullanımına dönüşmemesi gerektiğine dikkat çekerek sözlerini noktaladı.
Ödemiş Belediyesi’nden açıklama
Diğer taraftan, İzmir’de ışık kirliliği ve enerji verimliliği tartışmaları devam ederken, kentin Ödemiş ilçesine bağlı Birgi Mahallesi’nde gündüz saatlerinde yanmaya devam eden bazı sokak lambaları da tepki çekti.
Ödemiş Belediyesi, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, belediyenin sorumluluğunda yer alan park ve bahçe aydınlatmalarında kademeli bir şekilde LED dönüşüm çalışmalarının devam ettiğini duyurdu.
Belediye tarafından yapılan yazılı açıklamada, sokak ve kent aydınlatmalarının yapımıyla arıza, bakım ve onarım sorumluluğunun GDZ Elektrik Dağıtım AŞ’ye ait olduğuna vurgu yapılırken, belediyenin bu konudaki yetkisinin park ve bahçe aydınlatmalarıyla kısıtlı olduğu aktarıldı.
Biyoçeşitlilik olumsuz etkileniyor
Uzmanlar ise il merkezinde veya tarihi yerleşimlerde olması fark etmeksizin, yanlış planlanan veya gereksiz yere çalışan aydınlatma sistemlerinin enerji maliyetini arttırmasının yanı sıra, biyolojik çeşitlilik üzerinde de uzun vadeli olumsuz etkiler yaratabileceğini vurguladı.
İzmir gibi zengin doğal yaşam alanlarına ve önemli tarihi mirasa sahip şehirlerde aydınlatma planlarının çevresel etkilerinin göz önünde bulundurularak hazırlanmasının sürdürülebilir kent yönetimi bakımından son derece önemli olduğu belirtildi.
