20 Kas 18° İstanbul — Sağanak

Google'da tercih et

Foça’da özgür bilime tahliye tehdidi: Bilimler Köyü kalıcı çözüm bekliyor

Foça Belediyesi, 2022’den beri bilim insanlarıyla öğrencileri buluşturan Bilimler Köyü’nün arazi tahsisini iptal etti, yeni iş birliği protokolünü reddetti ve köyün tahliyesi için işlem başlattı.

İzmir Fen Lisesi mezunu bir avuç bilim insanı ve gönüllünün hayalleriyle başlayan, süreç içinde aynı idealleri paylaşan akademisyenleri de içine alarak büyüyen ve bir eğitim modeline dönüşen Bilimler Köyü, Foça Yeniköy’de yıllardır kullandığı araziden çıkarılmak isteniyor.

Foça Belediye Meclisinin 5 Kasım 2024 tarihinde önceki tahsis kararlarını iptal etmesiyle başlayan bu süreçte belediye yönetimi, kararın hukuki gerekçelere dayandığını, Bilimler Köyü’nün kapatılmasının amaçlanmadığını ve köyün faaliyetlerinin yeni bir iş birliği protokolüyle sürdürülebileceğini açıklamıştı. Yeni protokolün imzalanması için konu, Şubat 2025’teki meclis toplantısında belediyenin imar, hukuk ve plan-bütçe komisyonlarına havale edilmişti.

Tahliye talebi yetmedi, işgal bedeli de istendi

Tüm bu çalışmalara, yıllarca verilen emeklere karşın, hazırlanan yeni ortak hizmet protokolü Ağustos 2026’daki belediye meclisi toplantısında reddedildi. Gelinen noktada Foça Belediyesi, Bilimler Köyü’nün tahliyesi için işlem başlattı. Belediye, daha önce imzalanan protokole rağmen geriye dönük beş yıllık işgal bedeli talep etti.

Bilimler Vakfı, belediyenin işlemlerine karşı yargı yoluna başvurdu. İzmir 4. İdare Mahkemesi, 4 Kasım 2026 tarihli kararında, belediye meclisinin 15 Şubat 2026 tarihli kararına ilişkin yürütmenin durdurulması talebini reddetti. Bu karar, davanın esasına ilişkin bir hüküm niteliği taşımıyor.

Öte yandan Sayıştayın Foça Belediyesine ilişkin 2025 yılı denetiminde, vakfın statüsü, arazi tahsisinin hukuki koşulları ve yerleşkedeki bazı yapıların ruhsat durumuna ilişkin mevzuata aykırılık tespitleri de yer aldı.

Tahliye değil, hukuki çözüm

Bilimler Vakfından yapılan açıklamada, kamu taşınmazlarının kullanımında hukuka uygunluğun sağlanması gerektiğinin altı çizildi ve hukuki sorunların giderilmesi ile kamu yararına yürütülen bilimsel faaliyetlerin sürdürülmesinin birbirini dışlamak zorunda olmadığı vurgulandı.

Vakfın açıklamasında şu ifadeler yer aldı.

Buradaki temel sorun, belediyenin kendi kararıyla başlattığı ve yıllarca desteklenen bir girişimin, sürdürülebilir bir hukuki çözüm oluşturulmadan tahliye riskiyle karşı karşıya bırakılmasıdır. Bilimler Köyü, Türkiye’de bilim insanlarıyla gençlerin üniversite kampüslerinin dışında buluşabildiği, birlikte öğrenip tartışabildiği, gönüllülük esasına dayanan özgün girişimlerinden biridir.

Üniversitelerdeki bilimsel bilginin toplumla buluşmasını sağlayan bu tür kurumların oluşması yıllar süren emek, güven ve dayanışma gerektiriyor.

Bugün Bilimler Köyü’nün karşı karşıya bulunduğu sorun, yalnızca bir vakıfla belediye arasındaki taşınmaz anlaşmazlığı olarak görülemez.

Vakfın kamuoyu açıklamasında, bu durumun kamu kurumlarıyla iş birliği içinde kurulan, bağışlarla gelişen ve topluma açık bilim hizmeti üreten girişimlerin geleceği açısından da önemli sorular ortaya çıkardığına dikkat çekildi ve şu sorular gündeme getirildi.

Bir kamu kurumunun desteği ve resmî anlaşmasıyla kurulan bir bilim yerleşkesinde, yıllar içinde ortaya konulan emeğin ve yapılan yatırımların geleceği nasıl güvence altına alınacak?

Belediyenin daha önce mümkün gördüğü yeni iş birliği modeli neden hayata geçirilemedi?

Bilimler Köyü’nün hukuka uygun koşullarda faaliyetlerini sürdürebilmesi için hangi çözümler değerlendirildi?

Bilimler Vakfı, Foça Belediyesini, ilgili kamu kurumlarını ve yerel yöneticileri, Bilimler Köyü’nün geleceğini güvence altına alacak, mevzuata uygun ve kalıcı bir çözüm için yeniden görüşmeye davet ediyor.

Piyasalaşan üniversite ortamına alternatif bir eğitim modeli

Bilimsel ve eleştirel düşüncenin yaygınlaşması amacıyla Foça Yeniköy’deki yerleşkesinde derslere başlayan Bilimler Köyü, Şirince’deki Nesin Matematik Köyü’nden esinlenerek kurgulandı. Belediye tarafından tahsis edilen çorak araziye gönüllüler tarafından ağaçlar dikildi, derslikler inşa edildi. Bağışçılar ve gönüllü destekçilerin maddi ve manevi çabalarına farklı üniversitelerden akademisyenlerin desteği de eklenince Bilimler Köyü 2022’de kapılarını açtı.

Kâr amacı gütmeyen Bilimler Köyü’nde lise ve üniversite öğrencileri başta olmak üzere farklı yaş gruplarından katılımcılar, doğa bilimlerinden felsefeye, matematikten sosyal bilimlere uzanan programlarda bilim insanlarıyla bir araya geliyor. Gençler kuantum fiziğinden Orta Doğu’daki gelişmelere, yapay zekâdan feminist kuram tartışmalarına kadar farklı alanlarda uzmanlardan dersler alıyor ve araştırma projelerine katılma imkânı buluyor.

Bilimler Köyü, günümüzde piyasa ekonomisine teslim olan üniversite eğitimine getirdiği alternatif yaklaşımla dikkat çekiyor. Akademik kadrosunda Türkiye ve dünyanın önemli üniversitelerinden hocaların yer aldığı Bilimler Köyü’nde verilen eğitimler, öğrenmeyi tek tek alanlarla sınırlandırmayıp farklı sahalara yayıyor ve bu alışveriş sayesinde disiplinlerin birbirinden beslendiği bir öğrenme ortamı oluşturuyor.

Bu sayede öğrenciler kimi derste Cambridge Üniversitesinde fizik profesörü olan Mete Atatüre’den kuantum fiziği dinlerken, bir başka derste kıdemli bir gazeteciden hikâye anlatma ve yazma tekniklerini öğreniyor.

Türkiye’nin yanı sıra Amerika, İngiltere, Fransa, Polonya, Yunanistan, Çekya ve Romanya’dan katılan 237 akademisyenle 199 etkinliğe ev sahipliği yapan Bilimler Köyü, bugüne dek yaklaşık 1.300 katılımcıyı ağırladı.

Bilimler Köyü, yaşanan gelişmeler üzerine yayımladığı çağrıda ‘Bilimler Köyü yaşasın. Yılların emeği geleceğe taşınsın’ diyerek Foça Belediyesi ile devam eden hukuki süreç tamamlanmadan Bilimler Köyü’nün tahliyesine ilişkin bir karar alınmamasını, tahliye girişimlerinin durdurulmasını ve faaliyetlerin sürdürülmesini güvence altına alacak kalıcı bir çözüm bulunmasını talep etti.

Bilgiye ulaşmayı kolektif bir deneyim hâline getiren özgün yapısıyla bilimsel düşüncenin ve eleştirel tartışmanın toplumsallaşması için Türkiye’de önemli örneklerden biri olan Bilimler Köyü’nün dayanışma çağrısına buradan ulaşabilirsiniz.

Bu konuları izleyin