Antalya’da COP31’e alternatif olarak bir araya gelen sendikalar, ekoloji hareketleri ve yerel topluluklar, fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvim istedi. Sonuç bildirgesinde işçilere gelir güvencesi ve borç yaratmayan iklim finansmanı talep edildi. Fosil yakıtlardan çıkış gerekçesiyle yeni bir madencilik dalgası yaratılmasına itiraz edildi.
Antalya’daki Birleşmiş Milletler Taraflar Konferansı’nda (COP31) hükümetler kömür, petrol ve gazdan çıkış için bir yol haritasında anlaşamadı. Kepez’deki Halkların İklim Zirvesi’nde (HİZ) ise katılımcılar, madenlerin ve santrallerin kapanış takviminin işçilerle ve bölgede yaşayanlarla birlikte hazırlanmasını istedi. İşçilerin geçiminin nasıl güvenceye alınacağı zirvenin başlıca tartışmalarından biriydi.
Glasgow ve Belém’in ardından Antalya’da da BM müzakerelerine alternatif olarak düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, 14 Kasım’daki iklim adaleti yürüyüşüyle başladı. Dört gün boyunca Kepez’deki Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde devam eden program, 18 Kasım akşamı sonuç bildirgesinin okunmasıyla tamamlandı.
Zirvenin 15–18 Kasım programında büyük salondaki ortak sabah buluşmalarının yanı sıra sekiz salon ve üç toplantı odasında eşzamanlı yaklaşık 150 etkinlik düzenlendi. Pek çok etkinliğin eşzamanlı yürüdüğü bu yoğun programda, izleyebildiğimiz buluşmalara dair gözlemlerimizi aktarıyoruz.

Akbelen, Soma ve Kazdağları kortejde
Antalya Emek ve Demokrasi Güçleri’nin Küresel Eylem Günü çağrısıyla Aydın Kanza Parkı’nda toplanan katılımcılar Cumhuriyet Meydanı’na yürüdü. Zirve düzenleyicilerinin değerlendirmesine göre meydanda yaklaşık 5 bin kişi bir araya geldi. Yürüyüşe 80 ülkeden katılım bildirildi. Sendikalar, meslek odaları, kadın ve engelli örgütleri ile Filistin’le dayanışma gruplarının yer aldığı kortejde Akbelen, Soma ve Kazdağları pankartları da taşındı.
Foça Barış Kadınları el işlemesi pankartıyla yürüdü. Kaş’tan gelenlerin dövizlerinde maden ocaklarına itiraz vardı. “Make Polluters Pay” (Kirletenler ödesin) yazılı balonların ve deniz kaplumbağası kuklalarının taşındığı yürüyüşte Türkçe ve İngilizce sloganlar atıldı. Gençlik ve toplumsal cinsiyet alanında çalıştığını söyleyen Güney Afrika merkezli Black Girls Rising temsilcisi, yürüyüşte bize “Bir şeyleri değiştirme gücümüz var. Bir araya geldik, sokaklardayız, adalet istiyoruz” dedi. Farklı ülkelerden gelenlerin birlikte çalışmayı sürdürmesini, yürüyüşte dile getirilen taleplerin karşılık bulması için önemli gördüğünü söyledi.
Denizli’den gelen Özcan Göçer, Büyük Menderes Havzası’nda karşı çıktıkları jeotermal santralleri, maden ve mermer ocaklarını sıraladı. Arıtma tesislerinin işletilmemesinden yakındı, son dönemde kömür ocaklarına da karşı mücadele ettiklerini söyledi. “Büyük Menderes Havzası’nı talana karşı korumak için kurulmuş gönüllü bir derneğiz” diyen Göçer, COP31’i şirketlerin kendilerine masum bir görünüm kazandırmak için buluştuğu bir yer olarak değerlendirdi.

Yürüyüşte nükleer atık, seller ve işçilerin geçimi
İngilizce “Ya nükleer bir kaza olursa?” yazılı döviz taşıyan genç aktivist, uranyum çıkaran işçilerin karşılaştığı riskleri ve santraller kapandıktan sonra da kalacak nükleer atığı anlattı. Nükleer enerjinin iklim krizine çözüm olarak sunulmasına karşı çıkan aktivist, “Bu atığı gerçekten gelecek kuşaklara, gençlerimize, onunla ne yapacaklarını düşünsünler diye devretmek istiyor muyuz?” diye sordu.
Pakistan’dan katılan bir sendikacı, 2022 sellerinden sonra hâlâ tarlalarını ekemeyen çiftçiler olduğunu söyledi. Sellerde geçim kaynaklarının da kaybedildiğini, eriyen buzulların ülkesindeki bir başka sorun olduğunu belirtti. Fosil yakıt kullanımının bu afetleri ağırlaştırdığını savundu.
Yürüyüşte konuştuğumuz Trinidad ve Tobago Petrol İşçileri Sendikası temsilcisi, iklim mücadelesinde işçilerin geçim kaynaklarının gözetilmesini istedi. Filistin’le dayanışma ve iklim mücadelesi arasındaki bağı sorduğumuzda, insanların yaşamını ve çevreyi korumanın baskıya karşı dayanışmayı gerektirdiğini söyledi. “Adalet olmadan barış olmaz” dedi.

Aliağa’dan Milas’a yaşam alanlarını savunmak
15 Kasım’da kongre merkezindeki açılışta HİZ adına konuşan Ecehan Balta, fosil yakıtlardan çıkarken işçilerin gelirinin ve örgütlenme hakkının güvenceye alınmasını istedi. “Biz hem ekmeğimizi hem nefesimizi istiyoruz” dedi. Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP) Aliağa’daki sanayinin bölgeye etkilerini anlattı. Milas’taki Bargilya Tuzla Sulak Alanı’nı anlatan yaşam savunucuları da turizm projelerine konu olan lagünün iklim krizine karşı kırılgan bir kıyı ekosistemi olduğunu hatırlattı. Bursa Su Kolektifi ile Antakya Çevre Koruma Derneği ise yerel ekoloji sorunlarını kent hakkıyla birlikte ele aldı.
Salon dışında da program sürdü. Bread and Puppet Theater ayaklık ve kukla, Kolombiya’dan Colectivo Popular Guane ise serigrafi atölyesi düzenledi. Fuayede Doğanın Hakları standı ve bez çanta boyama atölyesi vardı. Davullu yürüyüşler koridorlardan geçti. Türkmen Dağı köylülerinin “Siyanürcü şirket topraklarımızı terk et” yazılı pankartı da koridorda asılıydı.

Karbon piyasalarına ve enerji projelerine itiraz
Zirve alanında konuştuğumuz Oilwatch International’dan Cassandra’nın elinde, üzerinde jaguar resmi bulunan “NO OFFSETS” (Denkleştirmeye hayır) afişi vardı. Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki karbon piyasalarına itiraz etti. Şirketlerin başka projelerden aldıkları karbon kredilerini kendi emisyonlarını denkleştirmek için kullanabildiğini belirten Cassandra, bunun fosil yakıt şirketlerinin emisyonlarını kaynağında azaltmasını geciktirdiğini savundu. Ormanlar, jaguarların yaşam alanları ve balinalar üzerinden geliştirilen denkleştirme projelerini örnek verdi. Cassandra, bu projelerin insan hakları ihlallerine ve toprak gasplarına yol açtığı örnekleri belgelediklerini söyledi. “Bize balinaları kurtarmanın tek yolunun onları karbon piyasasında kullanmak olduğunu söylemeye çalışıyorlar” dedi.

Batı Sahra Doğal Kaynaklar ve Çevre Koruma Gözlemevi (SONREP) Başkanı Yaguta Fatma Mokhtar Moulay, çokuluslu şirketlerin yenilenebilir enerji yatırımlarıyla Batı Sahra’daki işgali olağan göstermeye çalıştığını söyledi. Şirketlerin bu projelerle bölgeyi yatırıma elverişli bir yer olarak sunduğunu belirten Moulay, uluslararası hukuka saygı gösterilmesi çağrısı yaptı.
Uganda’dan Rachael Tugume ise Doğu Afrika Ham Petrol Boru Hattı (EACOP) projesini anlatırken “İçinde toprak var, yerinden edilme var, iş var, çevre var” dedi. Proje ilerledikçe ailelerin yerinden edildiğini ve boru hattının çevre üzerindeki etkilerini gördüklerini belirten Tugume, etkilenen toplulukların şubeler kurarak örgütlendiğini ve sivil toplum örgütleriyle birlikte çalıştığını anlattı. Antalya’daki buluşmayı da projeden etkilenenlerin yaşadıklarını kendi ağızlarından duyurabildiği bir yer olarak değerlendirdi.

Kömürden çıkış takvimini kim hazırlayacak?
16 Kasım’da Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat ile Pasifik İklim Savaşçıları’ndan Fenton Lutunatabua, fosil yakıtlardan çıkış panelinde söz aldı. Soma, Zonguldak, Muğla ve Tufanbeyli örnekleri üzerinden santral ya da maden kapandığında işçilerin işinin ve gelirinin nasıl korunacağı tartışıldı. KESK Eş Genel Başkanı Ayfer Koçak maliyeti kirletenlerin üstlenmesini istedi. Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği’nden Süheyla Doğan, kadınların ekonomik koşullarının ve bakım emeğinin geçiş planlarında hesaba katılmasını savundu. Trinidad ve Tobago’dan sendikacı Oswald Warwick de enerji sistemlerinin kamusal denetimini ve yerel toplulukların kararlara katılmasını istedi. Barış İçin Akademisyenler üyesi Can Irmak Özinanır, fosil yakıt sektöründeki işçilere ücret kaybı olmadan istihdam güvencesi verilmesi çağrısında bulundu. İşyeri temsilcisi Sinem Kaya’nın da yer aldığı emek programında Temel Conta işçilerinin sendikal hakları için yürüttüğü grev anlatıldı.
HİZ’in 18 Kasım tarihli sonuç bildirgesi, yeni fosil yakıt arama ve çıkarma projelerine son verilmesini ve mevcut üretimin bağlayıcı bir takvimle durdurulmasını istedi. Bildirgeye göre tarihsel olarak en yüksek emisyona yol açan ülkeler daha hızlı adım atmalı, finansman ve teknoloji desteği sağlamalı. Fosil yakıtlardan çıkışa ilişkin kararlarda işçiler de söz sahibi olmalı.
Elektrifikasyon kimin yararına?
COP31 başkanlığını yürüten Türkiye, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılmasını önermişti. Öneriyi, hem COP31’i hem HİZ’i izleyen Heinrich Böll Stiftung Türkiye’den Cem Bico’ya sorduk. Elektrik kullanımının yaygınlaşmasını fosil yakıtlardan çıkış için gerekli gören Bico, artan talep kömür ve gaz santrallerinden karşılanırsa elektriğin payıyla birlikte fosil yakıt yatırımlarının da büyüyebileceğini söyledi.
“Ancak elektrifikasyon nasıl yapılacak? Bu işin sonunda kimler güçlendirilecek?” diye soran Bico, belediyelerin, enerji kooperatiflerinin ve yerel toplulukların yatırım kararlarında söz sahibi olmasını savundu. Dönüşümden olumsuz etkilenebilecek kesimlerin de bu kararlara katılması gerektiğini vurguladı. Türkiye’nin ulusal katkı beyanına değinen Bico, 2053 net sıfır hedefinin nasıl gerçekleştirileceğinin açıklanmadığını, kömürden çıkış için bir tarih ve yol haritası bulunmadığını söyledi.
Bico, sivil toplumun COP31’den adil geçiş ve iklim krizine uyum için somut kamu finansmanı beklediğini, görüştüğümüz sırada müzakerelerin bu açıdan iyimser bir tablo çizmediğini belirtti. Kepez’deki etkinliklere ilgi olduğunu ve salonların çoğunlukla dolduğunu aktardı. “Herkes yayınlarını getirmiş, her köşede ayrı konular konuşuluyor” dedi.
Savaşın ekolojik bedeli ve su hakkı
17 Kasım programı “Filistin’e Özgürlük” buluşmasıyla açıldı. Filistin’e Özgürlük Platformu, Küresel Sumud Filosu ve Palestine Institute of Climate Strategy’nin de katıldığı buluşmada konuşmacılar savaşın tarım alanlarına, su altyapısına ve geçim kaynaklarına verdiği zararı anlattı. Peace Boat’un panelinde Ellie Kinney, askerî faaliyetlerin yol açtığı emisyonların açıklanmasını istedi. Deborah Burton ise askerî harcamalardan iklim finansmanına kaynak aktarılmasını savundu.
Antalya İklim Meclisi’nin Su Manifestosu’nun okunduğu panelde Hüseyin Gün, suyun kirletilmesi ve ticarileştirilmesine dikkat çekti. Rachael Tugume ve StopEACOP Koalisyonu’ndan diğer katılımcılar, petrol boru hattından etkilenen toplulukların örgütlenme deneyimlerini paylaştı. Belediyelerin iklim politikalarına odaklanan panelin katılımcıları, kadınların afet sahasındaki deneyimlerini ve kadın kooperatiflerinin iklim krizine uyumdaki rolünü anlattı. İnsan Hakları Okulu Derneği, yaşam alanlarını savunanların karşılaştığı baskıları gündeme taşıdı.

Gıda egemenliği ve iklim finansmanı
18 Kasım’daki gıda egemenliği ve agroekoloji panelinde Antroposen Araştırma Grubu kurucusu ve Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu, geleneksel tarım bilgisi üzerinden gıda egemenliğini tartıştı. Brezilya Barajlardan Etkilenenler Hareketi’nden Beatriz Moreira su hakkı mücadelesini, Küçük Çiftçiler Hareketi’nden Fransisca Souza ise toprağın belli ellerde toplanmasının köylüler için sonuçlarını anlattı. Aynı panelde Onur Gürbudak, kuşlarla fındık üretimi arasındaki ilişki üzerinden agroekolojinin başka canlıları da gözeten yaklaşımını anlattı.

Seferi Keçi Kültürevi ve Keçi Kültür Ekoloji Çevre ve İletişim Derneği de küçük üreticilerin ve gıda topluluklarının iklim krizi karşısında geliştirdikleri çözümler üzerine ayrı bir buluşma düzenledi. Mert Gökalp’in “Doğudan Batıya Akdeniz” belgeseli Bodrum’da deniz çayırlarını koruma mücadelesini, Uğur Sümer’in “Diğer Adı Zehirkent: Balya” belgeseli ise madenciliğin bıraktığı tahribatı anlattı.
Uyum finansmanı, kayıp ve zarar
Kapanış günü, iklim krizine uyum için gereken yatırımlarla afet sonrasında ortaya çıkan kayıp ve zararların nasıl finanse edileceği de gündemdeydi. COP31’in 16 Kasım tarihli ilk genel karar taslağı, gelişmekte olan ülkelere sağlanan yıllık uyum finansmanının 2035’e kadar en az 120 milyar dolara çıkarılmasını önerdi. BM Çevre Programı (UNEP) bu ülkelerin 2035’teki yıllık uyum ihtiyacını yaklaşık 305 milyar dolar olarak hesapladı. Taslakta hedeflenen kaynağın ne kadarının hibe olacağı belirsizdi. HİZ, uyum finansmanının kamu kaynaklarından ve hibe olarak sağlanmasını, afetlerde meydana gelen kayıp ve zararlar için ayrı kaynak sağlanmasını istedi. 18 Kasım tarihli yazılı sonuç bildirgesi, afetten etkilenen toplulukların kayıp ve zarar finansmanına doğrudan erişmesini ve onarımın önceliklerini belirlemesini istedi. Metinde, kayıp ve zarar hesabına kültürel miras ve ekosistem kayıplarıyla birlikte artan ücretsiz bakım yükünün de katılması gerektiği belirtildi.
Gençlik forumunda okunan bildirge, gençlerin iklim politikalarında söz sahibi olmasını ve kömürden çıkış takviminin bölgedeki emekçilerle birlikte hazırlanmasını talep etti. Akşam Düden Salonu’nda zirvenin sonuç bildirgesi Türkçe, Kürtçe, İngilizce ve İspanyolca okundu.
Yazılı sonuç bildirgesinde Belém’de kararlaştırılan adil geçiş mekanizması için yeterli finansman, geçişten etkilenen topluluklar için de karar yetkisi istendi. Akkuyu’nun yapımının durdurulması, planlanan Sinop santralinin iptali ve dünya çapında nükleer genişlemeye son verilmesi de metindeki talepler arasındaydı.
Bildirgede fosil yakıtlardan çıkış adına yeni bir madencilik dalgası yaratılmasına itiraz edildi. “Bir coğrafyanın enerji dönüşümü başka bir coğrafyanın yıkımı pahasına gerçekleştirilemez” denilen metinde, hükümetlerin taahhütlerinin ve şirketlerin faaliyetlerinin izlenmeye devam edileceği belirtildi.
Sizin için özetledikHalkların İklim Zirvesi Antalya'da Kepez'deki Mimar Sinan Kongre Merkezi'nde 15-18 Kasım tarihleri arasında gerçekleşti. Zirvede 14 Kasım'da iklim adaleti yürüyüşü yapıldı ve 18 Kasım akşamı sonuç bildirgesi okundu.
Zirveye sendikalar, ekoloji hareketleri ve yerel topluluklar katıldı. Bu etkinlik, Antalya'da düzenlenen COP31'e alternatif olarak organize edildi.
Katılımcılar fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvim istedi. Madenlerin ve santrallerin kapanış takviminin işçilerle ve bölgede yaşayanlarla birlikte hazırlanması talep edildi.
Sonuç bildirgesinde işçilere gelir güvencesi ve borç yaratmayan iklim finansmanı talep edildi. İşçilerin geçiminin nasıl güvenceye alınacağı zirvenin başlıca tartışmalarından biriydi.
Katılımcılar, fosil yakıtlardan çıkış gerekçesiyle yeni bir madencilik dalgası yaratılmasına itiraz ettiler.

